ปรัชญานยายะ-ปรัชญาไวเศษิกะ

ทรรศนะที่สอดคล้องกัน [1]

• นยายะยอมรับอภิปรัชญาของไวเศษิกะ ส่วน ไวเศษิกะยอมรับญาณวิทยาของนยายะ
• ทั้งปรัชญานยายะและไวเศษิกะ เห็นพ้องกันว่า ชีวิตในโลกนี้เต็มไปด้วยความทุกข์ การเวียนว่ายตายเกิดเป็นการติดข้อง การหลุดพ้นทุกข์ การหลุดพ้นจากการเวียนว่ายตายเกิดเป็นจุดมุ่งหมายของชีวิต คือการบรรลุโมกษะ
• ทั้งปรัชญานยายะและไวเศษิกะ เห็นพ้องกันว่า อวิชชาเป็นสาเหตุแห่งการติดข้อง และ วิชชาหรือวิทยาหรือความรู้แจ้งในสัจธรรมนำไปสู่โมกษะ
• ทั้งปรัชญานยายะและไวเศษิกะ เป็นปรัชญาพหุสัจนิยมเหมือนกัน เห็นพ้องกันว่าสิ่งที่รับรู้ด้วยประสาทสัมผัสเป็นสิ่งที่มีอยู่จริง และสิ่งที่มีอยู่จริงมีจำนวนมากมายนับไม่ถ้วน
• ทั้งปรัชญานยายะและไวเศษิกะ เห็นพ้องกันว่า พระเจ้ามิได้สร้างโลกอย่างแท้จริง เพราะพระเจ้าสร้างโลกโดยการนำธาตุทั้ง 4 มารวมตัวกันตามสัดส่วนที่เหมาะสม และโลกจะสลายเพราะการแยกตัวกันของปรมาณู
• ทั้งปรัชญานยายะและไวเศษิกะ มีทรรศนะเรื่องชีวาตมัน (อาตมัน) เหมือนกัน