ปรัชญาโยคะ

อัษฎางค์โยคะ หรือ มรรค 8 ของโยคะ เพื่อมุ่งสู่การหลุดพ้น เป็นการฝึกฝนร่างกาย ประสาทสัมผัส และจิต ให้อยู่ภายใต้การควบคุมอย่างเข้มงวด เพื่อให้จิตสะอาดปลอดพ้นจากกิเลส ทำให้จิตนั้นบริสุทธิ์ดังเดิมไร้ซึ่งพฤตฺติใดๆ มรรคมีองค์ 8 ของโยคะได้แก่

1. ยมะ การสำรวมระวัง 5 ประการ (เหมือนกับศาสนาเชน)
   • อหิงสา การไม่เบียดเบียน
   • สัตยะ รักษาสัตย์
   • อัสเตยะ ไม่ลักขโมยหรือเอาสิ่งของผู้อื่น
   • พรหมจริยะ รักษาพรหมจรรย์
   • อปริครหะ ไม่โลภ
2. นิยมะ การฝึกฝนอบรมตนเองให้บริสุทธิ์ทั้งภายนอกและภายใน
   • สันโดษ ยินดีในปัจจัยตามมีตามได้
   • ตบะ เข้มงวดตามหลักคำสอน ทนต่อร้อนหนาวหิวกระหาย เป็นต้น
   • สวาธยายะ ตั้งใจศึกษาหลักธรรมคำสอนอย่างสม่ำเสมอ
   • อีศวรประณิธาน เจริญสมาธิมุ่งมั่นต่อพระเป็นเจ้า
3. อาสนะ ควบคุมร่างกายให้อยู่ในอิริยาบทสบายและเป็นประโยชน์ต่อการเจริญสมาธิ
4. ปราณายามะ กำหนดและควบคุมลมหายใจเข้าออก คนที่ฝึกสมาธิแล้วจะหายใจสม่ำเสมอ หายใจถูกต้อง
5. ปรัตยาหาระ การควบคุมประสาทสัมผัสโดยการปิดประตูภายนอกทั้ง 5 คือ ตา หู จมูก ลิ้น ผิวหนัง เป็นการดึงอินทรีย์ต่างๆ ออกมาจากอารมณ์ของมัน
6. ธารณะ การกำหนดจิตให้แน่วแน่อยู่กับอารมณ์ของสมาธิ เพ่งอารมณ์ที่กำหนดไว้ และมิให้อารมณ์อื่นๆ มารบกวน
7. ธยานะ รักษาความแน่วแน่ของจิตให้สม่ำเสมอตลอดเวลาที่ปฏิบัติสมาธิอยู่
8. สมาธิ จิตดื่มด่ำในอารมณ์ของสมาธิอย่างเต็มที่ เป็นขั้นที่ความสัมพันธ์กับโลกภายนอกทางประสาทสัมผัสของผู้ปฏิบัติได้ถูกตัดขาดอย่างสิ้นเชิง เมื่อฝึกถึงขั้นสูงสุดพฤตฺติของจิตจะดับลงทันที เข้าสู่โมกษะ